Περίληψη
Η κουρκουμίνη αποτελεί φυσική πολυφαινολική ένωση με αποδεδειγμένες αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες.

Τα τελευταία χρόνια έχει μελετηθεί εκτενώς σε καρκίνους κεφαλής και τραχήλου, συμπεριλαμβανομένου του πλακώδους καρκινώματος του λάρυγγα (laryngeal squamous cell carcinoma, LSCC).

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης Ιατρός , Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Ερευνητής, Συγγραφέας, Κόρινθος

Γκέλη Αικατερίνη Ιατρός,  Ακτινοδιαγνώστρια  με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ιατρική Διατροφολογία, Ακτινοδιαγνωστική και  Υπερηχογραφική Διαγνωστική Περιβαλλοντική Ιατρική,  Συμπληρωματική Ιατρική Διεύθυνση Ιατρείου: Παπαληγούρα 16, Άσσος  Κορινθίας, Τηλ. 2741087758, 6944644820  email:kgkeli@hotmail.com

 Πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι η κουρκουμίνη αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό, τη μετανάστευση και την εισβολή των καρκινικών κυττάρων και προάγει την απόπτωση μέσω τροποποίησης κρίσιμων σηματοδοτικών οδών, όπως οι Bcl-2, PI3K/Akt/mTOR και NF-κB, καθώς και μέσω ρύθμισης ογκοκατασταλτικών microRNAs. Παρά τα ενθαρρυντικά προκλινικά αποτελέσματα, η κλινική εφαρμογή περιορίζεται από τη χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα της φυσικής μορφής. Νεότερες μορφές υψηλής απορρόφησης, όπως η μικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL®, που κυκλοφορεί υπό μορφή συμπληρώματος διατροφής με την ονομασία Curcugkel, εμφανίζουν δραματικά αυξημένη βιοδιαθεσιμότητα και δύνανται να επιτρέψουν τη συμπληρωματική χρήση της ουσίας παράλληλα με τις καθιερωμένες αντικαρκινικές θεραπείες.

Εισαγωγή

Το πλακώδες καρκίνωμα του λάρυγγα αποτελεί μία από τις συχνότερες κακοήθειες της περιοχής κεφαλής και τραχήλου και χαρακτηρίζεται από υψηλή νοσηρότητα και σημαντικό ποσοστό υποτροπών παρά τις σύγχρονες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Η αναζήτηση συμπληρωματικών φυσικών παραγόντων με χαμηλή τοξικότητα και πολυπαραγοντικό μηχανισμό δράσης έχει οδηγήσει στη διερεύνηση της κουρκουμίνης ως πιθανής επικουρικής αντικαρκινικής ουσίας. Γενικές ανασκοπήσεις στη μοριακή ογκολογία έχουν δείξει ότι η κουρκουμίνη επηρεάζει πολλαπλές οδούς καρκινογένεσης, συμπεριλαμβανομένων της φλεγμονής, της απόπτωσης, της αγγειογένεσης και της μεταστατικής ικανότητας [5,6].

Μοριακοί μηχανισμοί δράσης στο LSCC

Πειραματικές μελέτες σε κυτταρικές σειρές λάρυγγα έδειξαν ότι η κουρκουμίνη καταστέλλει σημαντικά τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και επάγει απόπτωση μέσω μείωσης της έκφρασης του αντιαποπτωτικού παράγοντα Bcl-2 και αναστολής της οδού PI3K/Akt, οδηγώντας σε απώλεια της κυτταρικής βιωσιμότητας και σύλληψη του κυτταρικού κύκλου [1]. Στην ίδια μελέτη παρατηρήθηκε ταυτόχρονη υπερέκφραση του microRNA miR-15a, το οποίο λειτουργεί ως ογκοκατασταλτικός ρυθμιστής και ενισχύει περαιτέρω την απόπτωση [1].

Ακολούθως, αποδείχθηκε ότι η κουρκουμίνη αυξάνει δοσοεξαρτώμενα την έκφραση του miR-145 στα κύτταρα LSCC. Η ρύθμιση αυτή συνοδεύεται από σημαντική αναστολή της μετανάστευσης, της εισβολής και της κλωνογόνου ικανότητας των κυττάρων, ενώ παράλληλα καταστέλλεται η σηματοδοτική οδός PI3K/Akt/mTOR, η οποία είναι κρίσιμη για την επιβίωση και την ανάπτυξη των όγκων [2]. Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν ότι η κουρκουμίνη δρα όχι μόνο άμεσα σε πρωτεϊνικά μόρια αλλά και επιγενετικά μέσω microRNAs.

Πέραν των παραπάνω, ευρύτερες μελέτες σε καρκίνους κεφαλής και τραχήλου έδειξαν ότι η κουρκουμίνη καταστέλλει τον μεταγραφικό παράγοντα NF-κB και μειώνει την έκφραση προφλεγμονωδών και προαγγειογενετικών παραγόντων, ενισχύοντας την ευαισθησία των καρκινικών κυττάρων σε ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία [5,6].

Νεότερα δεδομένα μετά το 2018 ανέδειξαν επιπλέον μοριακούς στόχους. Συγκεκριμένα, έχει αναφερθεί ότι η κουρκουμίνη αναστέλλει τον μεταγραφικό παράγοντα E2F1 και την καθοδική πρωτεΐνη FLNA, με αποτέλεσμα μείωση της κυτταρικής βιωσιμότητας, αναστολή της αγγειογένεσης και περιορισμό της ανάπτυξης όγκων σε πειραματικά μοντέλα in vivo [7]. Η ανακάλυψη αυτού του άξονα E2F1/FLNA ενισχύει την άποψη ότι η κουρκουμίνη επιδρά σε πολλαπλά επίπεδα της νεοπλασματικής βιολογίας.

Ζητήματα βιοδιαθεσιμότητας

Παρά τα ισχυρά προκλινικά αποτελέσματα, η κλινική αξιοποίηση της κουρκουμίνης περιορίζεται από τη χαμηλή στοματική απορρόφηση, τη χαμηλή υδατοδιαλυτότητα και τον εκτεταμένο μεταβολισμό πρώτης διόδου. Για την επίτευξη θεραπευτικών συγκεντρώσεων απαιτούνται συχνά δόσεις άνω των 8–12 g ημερησίως, γεγονός που καθιστά τη χρήση της πρακτικά δύσκολη και συχνά συνοδεύεται από γαστρεντερικές διαταραχές.

Η συγχορήγηση με πιπερίνη έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τη βιοδιαθεσιμότητα κατά 20 φορές περίπου ή 2000% μέσω αναστολής της ηπατικής γλυκουρονιδίωσης [3]. Ωστόσο, η μέθοδος αυτή δεν επαρκεί πάντα για την επίτευξη σταθερών θεραπευτικών επιπέδων.

Συμπληρωματική χορήγηση του Curcugkel (mικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL®

Η ανάπτυξη μικκυλιακών μορφών κουρκουμίνης αποτελεί σημαντική φαρμακοτεχνική πρόοδο. Σε κλινική φαρμακοκινητική μελέτη σε υγιείς εθελοντές, αποδείχθηκε ότι η μικκυλιακή υγρή μορφή NovaSOL®, που κυκλοφορεί ως συμπλήρωμα διατροφής με την εμπορική ονομασία Curcugkel, παρουσιάζει περίπου 180 φορές (≈18.500%) μεγαλύτερη βιοδιαθεσιμότητα σε σύγκριση με τη συμβατική σκόνη κουρκουμίνης, επιτυγχάνοντας πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις στο πλάσμα με μικρότερες δόσεις [4]. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρακτική κλινική εφαρμογή της ουσίας.

Με βάση τα παραπάνω, η μικκυλιακή κουρκουμίνη (Curcugkel) μπορεί θεωρητικά να χορηγηθεί ως συμπληρωματικός υποστηρικτικός παράγοντας παράλληλα με χειρουργική αντιμετώπιση, ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, με στόχο την ενίσχυση της αντικαρκινικής απόκρισης και τη μείωση της φλεγμονής και του οξειδωτικού στρες. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι δεν υποκαθιστά τις καθιερωμένες θεραπείες και η χρήση της απαιτεί ιατρική παρακολούθηση.

Κλινική τεκμηρίωση και περιορισμοί

Παρά τη σαφή προκλινική δραστικότητα, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκείς τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες ειδικά για LSCC που να τεκμηριώνουν βελτίωση επιβίωσης ή μείωση υποτροπών με τη χρήση μόνον κουρκουμίνης. Συστηματικές ανασκοπήσεις σε ευρύτερους καρκίνους καταλήγουν ότι τα κλινικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα και ετερογενή, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διεξαγωγή μελλοντικών καλά σχεδιασμένων κλινικών δοκιμών, ιδίως με μορφές αυξημένης βιοδιαθεσιμότητας [6].

Συμπεράσματα

Η κουρκουμίνη παρουσιάζει τεκμηριωμένες αντικαρκινικές ιδιότητες στο πλακώδες καρκίνωμα του λάρυγγα μέσω αναστολής των οδών Bcl-2, PI3K/Akt/mTOR, NF-κB και E2F1/FLNA και μέσω ρύθμισης ογκοκατασταλτικών microRNAs [1,2,5–7]. Παρά τους περιορισμούς βιοδιαθεσιμότητας της φυσικής μορφής, η μικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL® [Curcugkel] εμφανίζει δραματικά βελτιωμένη απορρόφηση [4] και δύναται να εξεταστεί ως συμπληρωματική υποστηρικτική παρέμβαση μαζί με τις συμβατικές αντικαρκινικές θεραπείες. Ωστόσο, η οριστική κλινική της αξία θα καθοριστεί μόνο μέσω μελλοντικών τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών.

Bιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Mou S, Zhou Z, He Y, Liu F, Gong L. Curcumin inhibits cell proliferation and promotes apoptosis of laryngeal cancer cells through Bcl-2 and PI3K/Akt, and by upregulating miR-15a. Oncol Lett. 2017;14:4937-4942.

2.Zhu X, Zhu R. Curcumin suppresses the progression of laryngeal squamous cell carcinoma through the upregulation of miR-145 and inhibition of the PI3K/Akt/mTOR pathway. Onco Targets Ther. 2018;11:3521-3531.

3.Shoba G, Joy D, Joseph T, et al. Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin. Planta Med. 1998;64:353-356.

4.Schiborr C, Kocher A, Behnam D, et al. The oral bioavailability of curcumin from micronized powder and liquid micelles is significantly increased in healthy humans. Mol Nutr Food Res. 2014;58:516-527.

5.Kunnumakkara AB, Bordoloi D, Harsha C, et al. Curcumin mediates anticancer effects by modulating multiple cell signaling pathways. Clin Sci. 2017;131:1781-1799.

6.Tomeh MA, Hadianamrei R, Zhao X. A review of curcumin and its derivatives as anticancer agents. Int J Mol Sci. 2019;20:1033.

7.Xie Y, Qi J, Liu J. Curcumin suppresses the malignant phenotype of laryngeal squamous cell carcinoma through downregulating E2F1 to inhibit FLNA. Naunyn Schmiedebergs Arch Pharmacol. 2024;397:6929-6939.