Κουρκουμίνη, Η μικκυλιακή κουρκουμίνη (Curcugkel) μπορεί να δράσει ευεργετικά στo σύνδρομο του Sjögren©

Η θεραπεία του συνδρόμου Sjögren εξακολουθεί να είναι κυρίως συμπτωματική και αποσκοπεί στην ανακούφιση της ξηροστομίας, της ξηροφθαλμίας και της χρόνιας φλεγμονής. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται τεχνητά δάκρυα, τεχνητός σίελος (Xerogkelin)και σκευάσματα ενυδάτωσης του στοματοφάρυγγα.

Η κουρκουμίνη ως αντιφλεγμονώδης και ανοσοτροποποιητική ουσία

Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται συνεχώς το επιστημονικό ενδιαφέρον για φυσικές ουσίες με αντιφλεγμονώδη και ανοσοτροποποιητική δράση, μεταξύ των οποίων ιδιαίτερη θέση κατέχει η κουρκουμίνη, το κύριο δραστικό συστατικό του κουρκουμά (Curcuma longa).

Η κουρκουμίνη παρουσιάζει ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. Πειραματικές και κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να καταστείλει σημαντικές προφλεγμονώδεις κυτοκίνες, όπως η IL-6, η TNF-α και η IL-1β, οι οποίες συμμετέχουν ενεργά στην παθογένεση των αυτοάνοσων νοσημάτων και ιδιαίτερα του πρωτοπαθούς συνδρόμου Sjögren [2].

Η ιντερλευκίνη-6 (IL-6) θεωρείται σήμερα μία από τις σημαντικότερες προφλεγμονώδεις κυτοκίνες στο σύνδρομο Sjögren. Σύγχρονες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η αυξημένη παραγωγή IL-6 συσχετίζεται με τη βαρύτητα της νόσου, τη διήθηση των σιελογόνων αδένων από λεμφοκύτταρα και την ενεργοποίηση παθολογικών ανοσολογικών μηχανισμών [3,5].

Η μελέτη των Kabeerdoss et al. στο πρωτοπαθές σύνδρομο Sjögren

Βάσει αυτών των δεδομένων, ο Jayakanthan Kabeerdoss και οι συνεργάτες του διερεύνησαν την επίδραση της κουρκουμίνης στις προφλεγμονώδεις κυτοκίνες που εκκρίνονται από ιστούς ελασσόνων σιελογόνων αδένων ασθενών με πρωτοπαθές σύνδρομο Sjögren (pSS) [1].

Η μελέτη βασίστηκε στη λήψη βιοψιών ελασσόνων σιελογόνων αδένων από ασθενείς με ύποπτο πρωτοπαθές σύνδρομο Sjögren. Οι ιστοί καλλιεργήθηκαν σε καλλιεργητικό υλικό RPMI-1640 για 48 ώρες στους 37°C, παρουσία φυτοαιμοσυγκολλητίνης (PHA), είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με κουρκουμίνη (30 μΜ).

Μετά την περίοδο επώασης, μετρήθηκαν τα επίπεδα της IL-6 στο υπερκείμενο της καλλιέργειας με τη μέθοδο ELISA, ενώ οι εκφράσεις των γονιδίων IL-6, IL-8, TNF-α, IL-1β, IL-4, IL-10, IL-17, IL-21 και IFN-γ αξιολογήθηκαν με qPCR.

Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 15 άτομα, εκ των οποίων οκτώ πληρούσαν τα κριτήρια ACR/EULAR για πρωτοπαθές σύνδρομο Sjögren.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στους ασθενείς με πρωτοπαθές σύνδρομο Sjögren τα επίπεδα IL-6 ήταν σημαντικά χαμηλότερα στους ιστούς που έλαβαν κουρκουμίνη σε σύγκριση με εκείνους που έλαβαν μόνο φυτοαιμοσυγκολλητίνη (PHA). Παράλληλα, μειώθηκε σημαντικά και η έκφραση του mRNA της IL-6 [1].

Επιπλέον, η κουρκουμίνη κατέστειλε και την έκφραση της IL-1β, ενώ δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές στις υπόλοιπες κυτοκίνες [1].

Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η κουρκουμίνη ασκεί άμεση αντιφλεγμονώδη δράση στον ιστό των σιελογόνων αδένων και πιθανόν συμβάλλει στην τροποποίηση των παθολογικών ανοσολογικών μηχανισμών του συνδρόμου Sjögren.

Νεότερα δεδομένα για την IL-6 και τη φλεγμονή στο Sjögren

Νεότερες πειραματικές μελέτες επιβεβαιώνουν επίσης ότι η αναστολή της IL-6 αποτελεί σημαντικό θεραπευτικό στόχο στο σύνδρομο Sjögren. Το 2024 δημοσιεύθηκαν δεδομένα που έδειξαν ότι η μείωση των IL-6-παραγωγών ανοσοκυττάρων οδηγεί σε βελτίωση της φλεγμονής και της αυτοανοσίας σε πειραματικά μοντέλα Sjögren [6].

Το πρόβλημα της χαμηλής απορρόφησης της κουρκουμίνης

Παρά τα ενθαρρυντικά αυτά δεδομένα, η κλασική κουρκουμίνη παρουσιάζει σοβαρό πρόβλημα χαμηλής απορρόφησης από το πεπτικό σύστημα. Η φυσική σκόνη κουρκουμίνης έχει πολύ χαμηλή υδατοδιαλυτότητα, απορροφάται δύσκολα από το έντερο και μεταβολίζεται ταχύτατα στο ήπαρ και στο εντερικό τοίχωμα. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται πολύ μεγάλες ημερήσιες δόσεις απλής σκόνης κουρκουμίνης (συχνά 8-12 γραμμάρια ημερησίως), οι οποίες συνήθως δεν είναι καλά ανεκτές από το πεπτικό σύστημα.

Για τη βελτίωση της απορρόφησης χρησιμοποιήθηκε αρχικά η συγχορήγηση πιπερίνης. Η πιπερίνη μπορεί να αυξήσει τη βιοδιαθεσιμότητα της κουρκουμίνης περίπου κατά 2000%[8]. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η αύξηση συχνά δεν επαρκεί για να επιτευχθούν σταθερά υψηλά επίπεδα δραστικής κουρκουμίνης στους ιστούς.

Οι νεότερες νανοτεχνολογικές μορφές κουρκουμίνης, αυξημένης απορροφητικότητας

Για τον λόγο αυτό αναπτύχθηκαν νεότερες νανοτεχνολογικές μορφές κουρκουμίνης, όπως λιποσωμιακή κουρκουμίνη, νανοσωματίδια κουρκουμίνης, μικκυλιακή κουρκουμίνη, φωσφολιπιδικά σύμπλοκα κουρκουμίνης και στερεά λιπιδικά νανοσωματίδια. Οι τεχνολογίες αυτές βελτιώνουν σημαντικά τη διαλυτότητα, την απορρόφηση και τη βιοδιαθεσιμότητα της κουρκουμίνης [2].

Η μικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL®Curcumin και η μελέτη των Schiborr et al.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL®Curcumin, που κυκλοφορεί στην Ελλάδα με την εμπορική ονομασία Curcugkel, η οποία χρησιμοποιεί τεχνολογία μικκυλίων για τη μεταφορά της κουρκουμίνης μέσα από το γαστρεντερικό σύστημα, βελτιώνοντας σημαντικά τη διαλυτότητα και την απορρόφησή της.

Η βασική φαρμακοκινητική μελέτη των Schiborr και συνεργατών (2014) έδειξε ότι η μικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL®Curcuminn παρουσιάζει εξαιρετικά αυξημένη βιοδιαθεσιμότητα σε σύγκριση με την απλή σκόνη κουρκουμίνης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μικκυλιακή μορφή επέτυχε έως και 185 φορές υψηλότερες συγκεντρώσεις ή 18.500% κουρκουμινοειδών στο πλάσμα συγκριτικά με τη συμβατική κουρκουμίνη [4]. Ο όρος βιοδιαθεσιμότητα (bioavailability) περιγράφει το ποσοστό μιας ουσίας (π.χ. ενός φαρμάκου ή ενός θρεπτικού συστατικού) που εισέρχεται στη συστημική κυκλοφορία του αίματος και είναι διαθέσιμο να ασκήσει τη δράση του στον οργανισμό, μετά από κάποια μορφή χορήγησης (π.χ. από το στόμα, ενδοφλέβια, υποδόρια).

Η μελέτη αυτή θεωρείται μέχρι σήμερα μία από τις σημαντικότερες φαρμακοκινητικές εργασίες για τη μικκυλιακή κουρκουμίνη και αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη νεότερων μικκυλιακών σκευασμάτων κουρκουμίνης [4].

Μεταγενέστερες μελέτες επιβεβαίωσαν ότι οι μικκυλιακές μορφές κουρκουμίνης υπερτερούν σημαντικά ως προς την απορρόφηση και τη βιοδιαθεσιμότητα σε σύγκριση με την απλή κουρκουμίνη ή ακόμη και με την κουρκουμίνη που συγχορηγείται με πιπερίνη [2,4, 8].

Ωστόσο, νεότερες ανεξάρτητες φαρμακοκινητικές αξιολογήσεις υπογραμμίζουν ότι, παρότι η μικκυλιακή κουρκουμίνη αυξάνει σημαντικά τα συνολικά επίπεδα κουρκουμινοειδών στο πλάσμα, τα επίπεδα της ελεύθερης βιολογικά δραστικής κουρκουμίνης παραμένουν σχετικά χαμηλά και μεταβάλλονται ταχέως μετά τη χορήγηση [7]. Για τον λόγο αυτό οι ισχυρισμοί περί «18.500% μεγαλύτερης βιοδιαθεσιμότητας» θα πρέπει σήμερα να αξιολογούνται με επιστημονική προσοχή και να ερμηνεύονται κυρίως ως αύξηση της συνολικής απορρόφησης των κουρκουμινοειδών. Ειδικότερα, στην ίδια μελέτη των Schiborr et al., η ολική βιοδιαθεσιμότητα (AUC) της μικκυλιακής κουρκουμίνης ήταν 185-πλάσια σε σύγκριση με την άπεπτη σκόνη (277-πλάσια στις γυναίκες, 114-πλάσια στους άνδρες), η μέγιστη συγκέντρωση (Cmax) ήταν 453-πλάσια υψηλότερη (3.228 nmol/L έναντι 7 nmol/L) και ο χρόνος επίτευξης μέγιστης συγκέντρωσης (Tmax) μειώθηκε από περίπου 8 ώρες σε 1 ώρα [4]. Τα νούμερα αυτά αφορούν στα ολικά κουρκουμινοειδή (μετά από υδρόλυση) και όχι στην ελεύθερη δραστική μορφή.

Η χρήση της μικκυλιακής κουρκουμίνης στην κλινική πράξη

Παρά ταύτα, η μικκυλιακή κουρκουμίνη θεωρείται σήμερα μία από τις πλέον απορροφήσιμες και καλά ανεκτές μορφές κουρκουμίνης και χρησιμοποιείται ευρέως ως συμπληρωματική αντιφλεγμονώδης παρέμβαση σε χρόνια φλεγμονώδη και αυτοάνοσα νοσήματα, συμπεριλαμβανομένου και του πρωτοπαθούς συνδρόμου Sjögren.

Η υγρή μικκυλιακή κουρκουμίνη NovaSOL®Curcumin, που κυκλοφορεί ως συμπλήρωμα διατροφής με την εμπορική ονομασία Curcugkel, εμφανίζει σημαντικά αυξημένη απορρόφηση σε σύγκριση με την απλή σκόνη κουρκουμίνης και για τον λόγο αυτό απαιτούνται πολύ μικρότερες ημερήσιες δόσεις για την επίτευξη βιολογικής δράσης. Μία δε κάψουλα Curcugkel ισοδυναμεί με 16 κάψουλες απλής σκόνης κουρκουμίνης.

Στην κλινική πράξη, η χορήγηση μικκυλιακής κουρκουμίνης σε ασθενείς με σύνδρομο Sjögren γίνεται συνήθως σε δόση 1-2 καψουλών ημερησίως μαζί με το φαγητό, ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και την ανοχή του ασθενούς.

Συμπεράσματα

Παρότι τα μέχρι σήμερα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, πρέπει να τονιστεί ότι δεν υπάρχουν ακόμη μεγάλες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες που να αποδεικνύουν οριστικά ότι η κουρκουμίνη μπορεί να τροποποιήσει την πορεία του συνδρόμου Sjögren. Η κουρκουμίνη θεωρείται σήμερα κυρίως συμπληρωματική αντιφλεγμονώδης παρέμβαση και όχι καθιερωμένη θεραπεία της νόσου.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Kabeerdoss J, et al. Effect of Curcumin on pro-inflammatory cytokines in primary Sjögren's Syndrome. J Immunol. 2020.

2.Chang R, et al. The bioavailability, metabolism and microbial modulation of curcumin-loaded nanodelivery systems. Adv Colloid Interface Sci. 2023;102933.

3.Chen X, Zhu L, Wu H. The role of M1/M2 macrophage polarization in primary Sjögren's syndrome. Arthritis Res Ther. 2024;26:101.

4.Schiborr C, Kocher A, Behnam D, Jandasek J, Toelstede S, Frank J. The oral bioavailability of curcumin from micronized powder and liquid micelles is significantly increased in healthy humans and differs between sexes. Mol Nutr Food Res. 2014;58(3):516-527.

5.Shi W, Xu Y, Zhang A, Jia X, Liu S, Hu Z. Inflammatory cytokines and their potential role in Sjogren's syndrome risk: insights from a mendelian randomization study. Advances in Rheumatology. 2024.

6.Chen Y, et al. Ginseng-Epimedii formula ameliorated experimental Sjögren's syndrome via reducing IL-6 production. Journal of Functional Foods. 2024.

7.Kroon MAGM, van Laarhoven HWM, Swart EL, van Tellingen O, Kemper EM. A pharmacokinetic study and critical reappraisal of curcumin formulations enhancing bioavailability. iScience. 2025;28(6):112575.

8. Shoba G, Joy D, Joseph T, Majeed M, Rajendran R, Srinivas PS. Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin in animals and human volunteers. Planta Med. 1998 May;64(4):353-6. (PMID: 9619120).